‘Noem mij maar Kartini’

foto: Döne Aktas

Museon Den Haag (foto: Döne Aktas)


Vraag me niet wat ik wíl, vraag me wat ik mág
Kartini (1879 – 1904)

“Noem mij maar Kartini” was het typerende en bescheiden antwoord van Raden Adjeng Kartini op de vraag van een Nederlandse correspondentievriendin, hoe ze aangesproken wilde worden.
Brieven voornamelijk gericht aan mevrouw Abendanon, echtgenote van de directeur van het Departement van Onderwijs, Eredienst en Nijverheid, vormen de basis van de monoloog “Noem mij maar Kartini”. Ze zijn geschreven in de periode 1900 – 1904.

Toen ik jaren geleden een korte levensbeschrijving over Kartini las en wat later haar vele brieven, raakte ik onder de indruk van haar persoonlijkheid. Niet alleen door haar prachtige Nederlandse taalgebruik, maar ook door haar wilskracht, haar warmte en vooral door haar moed. Een jonge vrouw die in díe tijd – de vorige eeuwwisseling – opkwam voor de rechten van de vrouw, voor de rechten van haar landgenoten. Ondanks de tegenwerking die ze ondervond van haar naaste omgeving, ondanks de strenge inlandse gebruiken (de adat) die haar “kooiden”, hield ze vast aan haar idealen en ideeën. Keer op keer moest ze pijnlijke teleurstellingen incasseren en iedere keer weer zag ze een opening om toch haar doel te bereiken.
Tijdens het lezen van de brieven genoot ik van de ingetogen maar ook passievolle ontboezemingen van Kartini, van haar genegenheid voor haar familie en van haar grote liefde voor de Javaanse cultuur en natuur: de gamelanmuziek, het houtsnij- en goudsmeedwerk, de textiele kunst en niet te vergeten de zee.

De brieven hebben een eeuw later niets aan kracht ingeboet en geven een aangrijpend beeld van een leven van een regentendochter in het voormalige Nederlands-Indië dat bepaald werd door inlandse tradities, uithuwelijking, polygamie, invloeden van het kolonialisme en de westerse cultuur.

-tekst- en speladviezen: Trins Snijders
-duur: 90 minuten*
-eerste voorstelling: Theater Zwembad De Regentes, 19 oktober 2006
(*) Er zijn verschillende versie beschikbaar die in overleg aangepast kunnen worden. De voorstelling leent zich – indien gewenst – voor een nagesprek.

Anita Poolman werkt regelmatig samen met danseres Romanita Santoso. Deze versie van ‘Noem mij maar Kartini’ (een compositie van dans en woord) wordt afgewisseld met speciaal op de monoloog toegespitste Javaanse dansimprovisaties.